Podobno wszystko zaczęło się od zdziwienia. Tak powtarzali dawni mistrzowie, nie tylko antropologii zresztą... Etnograf jechał w teren (cóż za zbitka! - w jednym z moich tłumaczeń troskliwe wydawnictwo poprawiło to ‘na teren’ - i tak już, niestety, pozostało)... Jechał więc w teren, na swoje miejsce, tam nadal się dziwił (a przynajmniej to zdziwienie udawał) rozpytując miejscowych, potem wracał i miał już większą pewność siebie (przynajmniej do czasów Clifforda, który nieco wstrząsnął jego autorytetem). Czasem zresztą jeździł, chodził, poruszał się po różnych miejscach… Tak było przynajmniej do czasów, kiedy zaistniała konieczność przetłumaczenia Clifforda i Marcusa z owym nieszczęsnym multi-sited ethnography. Okazało się wówczas, że etnograf jeździ jednak na stanowisko... lub też, kto wie, pracuje na nim. To, że antropolog może pracować na stanowisku, powinno być dla mnie jasne przynajmniej od czasów – a było to już dawno temu – kiedy pewna osoba powiedziała mi, że od doktoratu (czytaj: stanowiska doktora) zaczyna się już tylko odcinać kupony – robi to zresztą, trzeba przyznać, dość konsekwentnie, dziwiąc się tylko tam gdzie potrzeba, a korzystając z autorytetu we wszystkich innych możliwych sytuacjach... W przypadku spotkania z odmiennym stanowiskiem miast pełnego zainteresowania zdziwienia, przybiera raczej pozę np. wyniosłego fortu ironii... Cóż za (neo)kolonialna nie/pewność siebie... Do rzeczy jednak...
Otóż to, że etnograf, a szczególnie antropolog, może pracować na stanowisku jest pewną oczywistością, szczególnie dziś, gdy antropolodzy są już prawie wszędzie. To, że może jechać bądź po prostu przemieszczać się na stanowisko, prowadząc badania terenowe, budzi nadal pewne (przynajmniej moje) wątpliwości... Szczególnie, że owo nieszczęsne małe angielskie słówko site, jest dość wieloznaczne. Antropolog tam (w angielskojęzycznej strefie klimatycznej) zawsze więc jeździł, udawał się na swoje sites of fieldwork niezależnie od tego, czy było to single- czy multi-sited anthropology (począwszy od Trobriandów, a skończywszy na cyberprzestrzeni, ze słynną Web-site) i niezależnie od tego, czy były to tradycyjne sites (migracja, społeczność, tożsamość), czy nowe site (globalizacja). Wbrew pozorom nie sądzę zatem, żeby tę zmianę usprawiedliwiała często nowa specyfika badań np. organizacji czy zarządzania. To raczej kwestia otworzenia nowego stanowiska w umyśle, site in the brain...  byle nie dla sklerozy...
Que serra serra... On y va?

Sławomir Sikora, Etnografia wielostanowiskowa. Qu’est-ce que c’est ça, "op.cit." 2 (39) 2008