Opis przedmiotu

Śmierć - jak się czasem powiada - jest sprawą żywych. Z pewnością nie można jej też sprowadzić jedynie do fizycznego aktu umierania. Sposób, w jaki ludzie o niej mówią i ją traktują, jest sprawą kultury i wraz z nią podlega zmianom. To jak ludzie traktują śmierć (zmarłych) mówi też dużo o samej kulturze. Seminarium ma na celu ukazanie różnych postaw wobec śmierci, jak i różnych jej wizerunków i symbolicznych "postaci" w kulturze. W ramach zajęć dyskutowane będą zarówno klasyczne już dziś teksty, jak i nowsze. Chciałbym również skorzystać z wybranych świadectw stosunku do śmierci, jaki niesie film (tak dokumentalny jak i fabularny). Omawiane będą także teksty ukazujące uwikłanie doświadczenia antropologa w możliwość zrozumienia pewnych postaw wobec śmierci i trudność w obiektywnym mówieniu o niej i jej badaniu.

Sylabus i proponowana literatura

1. Wizerunki śmierci. Zagadnienia ogólne

Oblicza śmierci w ludzkiej historii. [Rozmowa z] Emanuelem Le Roy Ladurie [w:] Ch. Chabanis, Śmierć, kres czy początek?, Warszawa 1987, s. 69-79.
M. Vovelle, Historia ludzi w zwierciadle śmierci, w: Wymiary śmierci, wyb. i słowo wstępne S. Rosiek, Gdańsk 2002, s. 33-58.
L.-V. Thomas, Tworzenie tanatologii, w: Wymiary śmierci, wyb. i słowo wstępne S. Rosiek, Gdańsk 2002, s. 11-32.
M. L. West, Człowiek, przeznaczenie i śmierć w tradycji indoeuropejskiej, "Konteksty" 2/2006.

2. Śmierć: Sacrum i profanum

J.-P. Vernant, Śmierć grecka - śmierć o dwóch obliczach, w: Wymiary śmierci, wyb. i słowo wstępne S. Rosiek, Gdańsk 2002.
J. Kristeva, Martwy Chrystus Holbeina, w: Wymiary śmierci, wyb. i słowo wstępne S. Rosiek, Gdańsk 2002.

3. Śmierć: Sacrum i profanum 2: Indie (2 spotkania)

R. Gardner, The Forest of Bliss (film)

4. Śmierć: w stronę XX wieku

Ph. Aries, Śmierć na opak, w: Człowiek i śmierć, Warszawa 1989 [inne tłum.: Śmierć odwrócona, w: Antropologia śmierci. Myśl francuska, Warszawa 1993]
G. Gorer, Pornografia śmierci, "Teksty" 1979.

5. Choroba i śmierć

S. Sontag, Choroba jako metafora, w: tejże, Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, PIW, Warszawa 1999
M. Baranowska, To jest wasze życie, Znak 1994 (2. wyd 2005)
V. Jankélévitch, O eutanazji. Rozmowa z Pascalem Dupontem, w: V. Jankélévitch, To, co nieuchronne. Rozmowy o śmierci, przeł. i wstępem opatrzył M. Kwaterko, PIW, Warszawa 2005.

6. Choroba i umieranie

Steef Meyknecht, A Hospice in Amsterdam (film dok.).

7. Igranie ze śmiercią

M. Leiris, Lustro tauromachii, Gdańsk 1999 + Ten, który igra ze śmiercią [Rozmowa z] Louisem Miguelem Dominguin, [w:] Ch. Chabanis, Śmierć, kres czy początek?, Warszawa 1987, s. 69-79.

8. Śmierć symboliczna: fotografia i film (2 spotkania)

Dym (film W. Wanga i P. Austera)
R. Barthes, Światło obrazu, KR 1996.
Ch. Metz, Fotografia i fetysz, "Kwartalnik Filmowy" nr 54-55, 2006 (w druku)
S. Sikora, Fotografia. Między dokumentem a symbolem, Świat Literacki, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2004 (rozdział 4 i 5).

9. Śmierć: dawne problemy stale obecne

P. Łoziński, Miejsce urodzenia (film dok.).
Joanna Tokarska-Bakir, Rzeczy mgliste, Pogranicze, Sejny 2004.

10. Pamiętając Holocaust:

F. Ankersmit, Pamiętając Holocaust: żałoba i melancholia, (w:) tegoż, Narracja, reprezentacja, doświadczenie, Kraków 2005.

11. Antropolog i śmierć: przykład pierwszy

R. Rosaldo, Grief and a Headhunter's Rage, w: Anthropological Theory. An Introductory History, 3rd ed., ed. by R. Jon McGeen i Richard L. Warms, McGraw Hill 2004.

12. Antropolog i śmierć: przykład drugi

M. Jackson, The Prose of Suffering and the Practice of Silence, "Spiritus" 4, 2004, s. 44-59.